ons avontuur

We wilden nog ‘iets geks’ doen in ons leven en dat werd een vakwerkhuis in Kröv, waar we sinds 2008 aan het werk zijn. Het pand bestaat uit 3 delen. Het oudste deel is uit '1600 en nog wat', dan een deel uit 1779 en tenslotte de "nieuwbouw" van ergens tussen 1779 en 1820. Onze werkvolgorde kan vreemd over komen; dit komt omdat we er ook in willen wonen en dus wordt er ook aandacht aan het “wooncomfort” besteed.

Archief

Puntkamer

voor 2019: dit komt nog wel een keer, maar erg veel hebben we toen niet gedaan.

2019

6 juni 2019 – we hebben ons gestort op de vakwerkwand tussen puntkamer en vide. Deze wand is gevuld met leemwikkels, maar die zijn in de loop van de eeuwen uitgezakt en vervormd. Een vak aan de zijkant was -waarschijnlijk naderhand- gevuld met halve bakstenen. Dit hebben we er allemaal uitgehaald om het opnieuw te gaan vullen met leem.

Daarna zijn we begonnen met het herstellen van de leemwikkelvakken en dit doen we met de resten leemsteen die bij het zagen overblijven. Hier hebben we wat water bijgedaan, waardoor het een soort grove leemmortel met stukjes stro wordt. In onze ogen ideaal om de wand te herstellen en het zal blijken of dit ook werkelijk zo is.

21 juni 2019 – van zaagafval van leemstenen hebben we een soort van kleipap gemaakt om de leemvulling te repareren. Dat werk goed en de eerste vakken, die behoorlijk groot zijn, zijn gedaan.

Omdat het een slaapkamer moet gaan worden, is het stoffige leem niet zo handig. We gaan het daarom op dezelfde manier afwerken als de vakwerk in de keuken en koeienstal. Dar betekent dat er eerst een aantal lagen leemstuk op komen en tenslotte leemverf. Als test hebben we Unterputz (de grofste laag) op een stuk gedaan, om te kijken hoe dat gaat.

22 juni 2019 – in de redelijke warme puntkamer zijn we een groot deel van de dag bezig geweest met het herstel van de leemvulling van het vakwerk aan de vide kant. Met brokken leemsteen en met water aangemaakt leemsteengruis hebben we gaten gedicht en bobbels wat meer geëgaliseerd.

Omdat je geen dikke leemlagen in 1 keer kunt aanbrengen, want dat enorm scheuren, moet het laagje voor laagje gebeuren en daar gaat de nodige tijd in zitten. Het zal wel enkele werkweken duren voordat de wand af is. Daarna hebben we ook nog de andere kant op de vide, want ook de vulling aan die kant moet hersteld worden.

23 juni 2019 – als test hebben we Oberputz op een stukje vakwerk in de punterkamer gedaan en we hebben geprobeerd uit te rekenen hoeveel leemstenen, leenmortel en Lehmputz we nodig denken te hebben voor het vakwerk in de rechtergevel en beide kanten van de vakwerkwand tussen vide en puntkamer.

5 juli 2019 – met warm weer moet je hier ’s ochtends werken en dus begon de dag met het herstellen van de leemvulling met een kleiachtig mengsel van gruis van leemstenen. Dit is nog redelijk te doen, want je kunt er vrij goed bij. Een ander verhaal is het stukje achter de staande waarop de nok rust. Deze staat een paar centimeter voor het vakwerk, waardoor er over de hele hoogte een spleet zit. Die willen we ook dicht maken en dat gaat lastiger.

Het vakwerk in de puntkamer moet ook nog schoongemaakt worden. Er zit honderden jaren vuil op en zelfs ingedroogde uitwerpselen van vleermuizen zijn niet uit te sluiten. De meeste eiken balken hebben we tot nu toe schoongemaakt met een roterende staalborstel en omdat dit vakwerk ook eiken is, gingen we dat hier ook doen. Het resultaat was niet wat we gehoopt hadden, want er bleken erg veel zachte stukken in het hout te zitten, die meedogenloos werden weg geschraapt door de staalborstel. Met een wat zachtere staalborstel ging het iets beter, maar nog steeds niet goed.

Het donkere vuil moet er toch af en een volgende test met gebruik grof schuurpapier ging goed. Het vuil ging eraf en de donkerbruine eikenkleur kwam tevoorschijn. Het nadeel van deze methode is dat het lang gaat duren, dus we zijn toch nog even verder gaan kijken. De volgende poging was met een nylonborstel op een boormachine en dat bleek in dit geval het ei van Columbus te zijn, want het ging goed en snel. We hebben 2 staanders gedaan en in het anti-van-alles spul gezet. Dat zag er goed uit en zo gaan we de rest ook doen.

6 juli 2019 – een groot deel van de dag zijn we in de puntkamer bezig geweest, eerst met Unterputz om de vakken met leemwikkels wat vlakker te maken. Hierna komt er nog Oberputz en Feinputz op en tenslotte leemverf.

Van een ander gedeelte hebben we de gaten gevuld met leemsteengruis. We hopen dat de bestelede leemstenen snel komen, zodat we weer kunnen zagen en nieuw gruis hebben.

Doordat de nieuwe vloerbalken van de puntkamer hoger zijn dan de oude, ligt de vloer hoger dan de onderbalk van het oude vakwerk. Hierdoor is er aan de onderkant van het vakwerk geen balk te zien. Dit ziet er minder mooi uit, omdat het leem van de wand aansluit op de vloer.

We willen hier daarom een balk inzetten, die alleen vanaf de puntkamer zichtbaar is en niet vanaf de vide, waar de oude balk in het zicht blijft. De oplossing is een stukje uit de staanders halen en er een halve balk inzetten. Die balk maken we van een oude ca. 9 cm hoger dakbalk, die we ontspijkerd en schoongemaakt hebben.

Het in de lengte door midden zagen van de wat kromme balk was nog een aardige klus en het ‘construction zaagblad’ die geen probleem zou moeten hebben met een spijker in het hout, kwam goed van pas, want een paar keer gaven vonken aan dat er een spijker doorgezaagd werd. Gelukkig was het resultaat was wat we zochten; een dikke eiken plank met het uiterlijk van een balk.

We hebben de hele dag gewerkt in de puntkamer aan het vakwerk aan de kant van de vide. Aan de rechterkant hebben we delen van de leemvulling hersteld met het mengsel van leemsteengruis. De nieuwe stenen moeten snel komen, want het gruis begint aardig op te raken. Daarna hebben we nog Unterputz op een paar stukken gedaan en daardoor ziet het er meteen beter uit. Misschien laten we een stukje vulling van het vakwerk zoals het was, als we iets kunnen vinden om de ontzettende stoffige oude leemvulling te fixeren.

8 juli 2019 – voor de linkerkant hebben we eerst de nieuwe onderbalk op lengte gezaagd en hem toen geïmpregneerd. Om de balk erin te kunnen zetten moeten er aan de onderkant hapjes uit de staanders gehaald worden. Dit hebben we op de ouderwetse manier gedaan met hamer en beitel. Het eikenhout wat aan de buitenkant zacht geworden is door generaties houtworm, is daaronder keihard, zodat het behoorlijk lang duurt voordat de hap eruit is. Vooral de meest linkse duurde lang, want die zit aan de onderkant van het schuine dak. Om erbij te kunnen moet je je bijna slangenmensachtige posities wringen. We zijn nog niet op de helft en hopelijk gaat het morgen sneller.

9 juli 2019 – het grootste deel van de dag hebben we weer in de puntkamer gewerkt aan het vakwerk aan de kant van de vide. De grootste gaten hebben we weer gevuld met het leemsteengruismengsel en als dat droog is komt de grofste laag leemstuc, de Unterputz, er overheen. Hierbij geldt, dat het vochtig genoeg moet zijn om het erop te kunnen smeren, maar niet te vochtig. Je kunt het er dan weliswaar makkelijker op doen, maar als het droogt (en het water trekt eruit), dan krijg je heel veel scheuren. Scheuren zijn niet te voorkomen en met elke laag worden die -als het goed is- kleiner en minder, totdat er na de Feinputz een scheurvrij en redelijk vlak oppervlak is, wat geverfd kan worden.

Na een testplaatsing hebben we de rechter onderkant er definitief opgezet. Hiervoor hebben we constructiehoutschroeven gebruikt, omdat je die niet door hout heen trekt als je ze te vast draait. De schroef zit verzonken op de plaats waar normaal de pen-gat-verbinding zou zitten. Om de schroeven te verbergen komt er t.z.t. een stukje pen in.

Nu de onderrand erop zat konden we zien waar we de Dreikantleisten van het meest linkse vak moesten zetten. Dit vak was namelijk gevuld met een soort bakstenen, die we eruit gehaald hebben. Het vak moet nu opnieuw gevuld worden met leemstenen. De Dreikantleisten op de onder- en bovenkant zetten ging goed, maar de zijkant is zo raar gevormd dat er maar een klein stukje op kon. Misschien gebruiken we nog spijkers om het leem vast te zetten.  

Nu de linkerkant gedaan is, kunnen we de onderrand van de rechterkant gaan doen. Van dezelfde balk hebben we aan de andere kant een 3 cm dikke plak in de lengte afgezaagd, zodat de oude eiken buitenkant zichtbaar blijft.  We hebben het maar meteen in de impregneerolie gezet, zodat het vannacht kan drogen. Omdat hier geen doorgang zit, is het stuk te kort en moeten we er nog een apart stukje inzetten. We hadden nog een stukje balk liggen wat hier voor te gebruiken is.

10 juli 2019 – het werk vandaag was het vervolg van gisteren, we hebben bijna de hele dag op de puntkamer gewerkt, want de vakwerkwand aan de kant van de vide is voorlopig nog niet af, al schiet de Unterputz aan de linker kant al wel aardig op.

In de puntkamer waren we van plaats gewisseld; links werd de vulling hersteld en rechts werden er hapjes uit de staanders gehaald om de onderkant erin te kunnen zetten. Hierbij moest ook het nodige van het te ver uitstekende leem afgeschraapt worden. Toen dit gedaan was hebben we het hout bij de hapjes geïmpregneerd, zodat het ’s nachts kan drogen.

11 juli 2019 – de rechter onderkant was klaar om erop gezet te worden, we hoefden alleen de gaten nog te boren. “Gelukkig” zaten er nog gaten in de leemwand, want daar kon mooi een lijmklem doorheen om het hout op de juiste plaats te houden totdat de eerste schroeven erin zitten. Ook hier hebben we weer constructieschroeven gebruikt en korte tijd later zat alles goed vast. Net als aan de andere kant zit er een spleet onder de onderrand, maar die valt weg als de plankenvloer er t.z.t. op ligt.

Ook vandaag stond het leemstucen in de puntkamer weer op het programma. Dit keer werden er aan de rechter- en linkerkant weer de nodige kilo’s Unterputz weggewerkt. Aan de andere kant van het vakwerk, waar t.z.t. de vide komt, moet de leemwand ook gerepareerd worden, maar daar is geen vloer. Met OSB-platen hebben we daarom een tijdelijke werkvloer gemaakt.

Aan beide uiteinden van de nieuwe onderkant van het rechter vakwerk in de puntkamer ontbreekt nog een stukje. We hebben de hapjes uit de betreffende staanders gehaald en nu kunnen de stukjes onderkant er in. Het linker stukje ging vandaag we nog en de rechter moet wachten tot morgen, want het was alweer bijna halfacht.

12 juli 2019 – daarna was het wel de hoogste tijd om weer aan het werk te gaan. In de puntkamer zijn de meeste grote gaten zijn gevuld met leemsteengruis en vandaag zijn er weer de nodige kilo’s Unterputz op het vakwerk gedaan, wat er steeds beter uitziet. Ook zit het laatste stukje onderrand erop, waardoor het vakwerk aan de kant van de vide verder afgewerkt kan worden.

13 juli 2019 – her en der zitten er plankjes op het vakwerk in de puntkamer. Waarom die er zitten weten we niet, maar ooit zal iemand een reden gehad hebben om ze erop te spijkeren en daarom laten we ze zitten. We moeten ze t.z.t. nog wel schoonmaken en impregneren.

Oorspronkelijk zijn de vakken gevuld met leemwikkels; houten staken waar lang stro en leem omheen gewikkeld zijn. Op sommige plaatsen zijn ze eruit of beschadigd en dan doen we er leemstenen in. Om het leem wat meer houvast te geven, komen er driehoekige latjes op de balken. Dit hebben we bij het meest rechtse vak ook gedaan en daarna hebben we de Unterputz erop gedaan.

27 juli 2019 – de werktemperatuur op de puntkamer viel toch nog tegen, want die steeg in de loop van de dag tot tegen de 30. Niettemin zijn we verder gegaan met het vakwerk aan de kant van de vide, aan het een na linker vak, omdat in het meest linkse vak eerst nog leemstenen moeten komen.

Dit keer was de Oberputz (leemstukmiddel) aan de beurt, dit is een minder grof (kortere stukjes stro) dan de Unterputz. In de Unterputz, wat meestal een dikkere laag is, komen tijdens het drogen bijna altijd scheurtjes. Die worden dan onzichtbaar gemaakt met de Oberputz, die zich ook min of meer hecht in scheurtjes.

29 juli 2019 – door dakwerk bleven we wat langer en was er nog tijd om Oberputz op het vakwerk in de puntkamer doen. Het vakwerk ziet er steeds beter uit en het verschil met toen we hier aan begonnen wordt steeds groter. Gelukkig hebben we de foto’s nog om te zien hoe slecht het ooit was.

2 augustus 2019 – in de ongeïsoleerde puntkamer, waar geen ramen open kunnen, was de temperatuur toch nog opgelopen tot 28 graden. Wel warm, maar niet te warm om weer een laagje Oberputz op een vak te doen.

Dit vakwerk gaan we schoonmaken met een nylon borstel en we hadden een kleine accuboormachine meegenomen om te kijken of die makkelijker hanteerbaar was. Dat was zo, dus is er nu ook een stukje vakwerk schoon.

3 augustus 2019 – in de puntkamer zijn weer de nodige stukken van het vakwerk schoongemaakt met de roterende nylonborstel. We hebben verschillende typen borstel geprobeerd, om te kijken welke het beste gaat en waarbij de kans op beschadiging van het leem het kleinst is.

Ook is het stuk waarop Oberputz zit weer gegroeid en komt het moment waarop we met de Feinputz aan de slag kunnen steeds dichterbij.

9 augustus 2019 – we hebben weer een paar emmers Oberlehmputz op het vakwerk gedaan. Het schiet nu aardig op, zodat we binnenkort aan de Feinputz kunnen beginnen. Uit het meest linkse vak hebben we een tijdje geleden de lelijke stenen vulling gehaald. Het moet opnieuw gevuld worden met leemstenen en we zijn begonnen met het op maat zagen van de leemstenen.

10 augustus 2019 – voor het te vullen vak hebben we de resterende leemstenen op maat gezaagd. Er zat geen één steen bij die niet gezaagd hoefde te worden. Na wat noeste zaagarbeid lagen ze allemaal in het vak, klaar om gemetseld te worden. Ook hebben we nog de nodige extra leemstenen in de puntkamer gelegd, want t.z.t. moet er nog meer vakwerk gevuld worden.

Oorspronkelijk zou er nog een verdiepingsvloer in de puntkamer komen en de balken hiervoor hebben we er meteen bij de bouw van het dak ingezet. De verdiepingsvloer komt er nog steeds, maar hij wordt wel steeds kleiner. Eerst hadden we een derde van de balken al weggehaald en vandaag hebben we er nog 2 uitgehaald, zodat het verdiepingsvloertje gehalveerd is. Nog kleiner maken gaat niet, want de ondersteuning van de Dachständer (waar de bovengrondse elektriciteit het huis binnenkomt) zit aan de overgebleven balken vast.

12 augustus 2019 – we hebben de eerste leemstenen in het lege vak gemetseld. Dat viel niet meer, dan alles is daar schuin en de leemstenen zijn behoorlijk droog, waardoor er snel stukken afbrokkelen. We hebben een paar lagen gedaan en als dit enigszins droog is, dan gaan we de komende dagen de rest doen.

Op een ander vak hebben we de laatste laag leemstuk gedaan, de zogenaamde Feinputz. Zoals de naam al aangeeft is deze fijn van structuur en is het laagste laag voordat de leemverf erop kan.

13 augustus 2019 – het eerste karweitje was leemsteenmetselen in het vakwerk op de puntkamer. Hier waren we gister aan begonnen en nu gingen de resterende stenen erin. Dat viel niet mee, want het hout wat ze eeuwen geleden voor dit vakwerk gebruikt hebben is verre van recht en absoluut niet haaks.

Het metselwerk kan de komende dagen drogen en in die tijd kunnen we de diverse lagen leemstuc op de andere vakken doen. Vandaag hebben we weer een deel afgewerkt met de laatste en fijnste laag, de Feinputz.

Van het vakwerk in de puntkamer hebben we weer het nodige hout schoongemaakt met de nylonborstel en het daarna geïmpregneerd met een soort olie die het hout zou moeten beschermen tegen schimmel en ongedierte.

14 augustus 2019 – na het verfwerk vanochtend gingen we terug naar de puntkamer, waar het vakwerk tussen puntkamer en vide in de lijnolie werd gezet. Het is nog niet af en je ziet gelukkig duidelijk het verschil tussen de delen die wel en niet gedaan zijn. Het gelijnoliede hout is veel mooier.

15 augustus 2019 – we hebben weer een stuk vakwerk in de ouderwetse lijnolie gezet. Behalve dat het hout hiermee beschermd wordt, krijgt het hout een diepere kleur, waardoor het hout er mooier uitziet. Als de vakken leemwit geverfd worden, dan zal het – denken we – nog mooier worden.

Na de lijnolie ging de laatste laag Lehmputz op een vak, de Feinputz. Zoals de naam al aangeeft, is dit de  fijnste leemstuc, die het leem nog wat gladder maakt en het geschikt maakt om te verven met leemverf.

17 augustus 2019 – we hebben Unterputz op de leemstenen gedaan en hierdoor ziet het vak er ongeveer net zo uit als de andere vakken en dus ziet het er veel beter als toen er nog een soort bakstenen in zaten.

Op een ander vak hebben we Feinputz gedaan en dit vak is nu dus ook af. Op de foto zie je het verschil niet of nauwelijks. In het echt zie je het beter, omdat er geen stukjes stro in zitten zoals in de Unterputz en Oberputz.

31 augustus 2019 – tijdens het aanpassen van de steiger was er tijd om nog wat op de puntkamer te doen, voordat we verjaagd zouden worden door de hitte, waarbij de temperatuur stijgt tot boven de 30. Vandaag was een mijlpaal, want de eerste leemverf ging op het vakwerk! Hoewel de 1e laag nooit helemaal dekt, zag het er toch meteen heel anders uit.

1 september 2019 – na een tweede laag leemverf ziet het er al meteen beter uit, zelfs nu de verf nog nat is. Op de andere kant van het  vakwerk hebben we nog lijnolie gedaan. We doen de lijnolie erop nadat de vakken gestuukt zijn met Oberputz.

Er stond nog een restje lijnolie op de puntkamer en dat hebben we opgemaakt door het op het vakwerk te doen.

2 september 2019 – de ochtend begon koel en dus ideaal om op de puntkamer verder te gaan met de leemverf. Het vak wat gisteren gedaan is kreeg een tweede laag en het vak ernaast de eerste laag.

3 september 2019 – omdat het buiten nog iets te koel was, hebben we in de puntenkamer op de laatste vakken Oberputz gedaan. Als dit droog is, dan kan de laatste laag leem erop, de Feinputz. Daarna wordt het leem met leemverf geverfd en als het hout dan ook nog in de lijnolie zit, dan is dit vakwerk af.

Als het goed is komen vrijdag de ramen voor de puntkamer en de dakkapellen. Om die boven te krijgen moet het luik in de koeienstal tijdelijk vergroot worden. Dit ging vrij simpel, want de tijdelijke vloer (in afwachting van de trap) erboven zat maar met een paar schroeven vast.

6 september 2019 – in de achtergevel moesten de ramen in het oude niet-rechte vakwerk komen, wat bovendien op bepaalde plaatsen behoorlijk aangetast was door de tand des tijds. Het lastigste kozijn werd er het eerste ingezet en dat gaf meteen de maten voor de plaats van de andere 3 kozijnen. Het plaatsen daarvan ging sneller en daarna konden de ramen erin.

Helemaal af is het nog niet, aan de binnenkant moeten er nog afwerklatjes komen en aan de buitenkant moet het stukje dakleer t.z.t. vervangen worden door een vensterbank. Dat zal volgend jaar worden als de dakdekkers leisteen (Schiefer) op het dak en de achtergevel gaan doen.

14 september 2019 – ondanks de opengezette ramen toch nog 25 graden was, was het vakwerk weer aan de beurt. Het nodig hout werd voorzien van een laagje lijnolie en op 3 vakken hebben we Feinputz gedaan. Nog 1 vak te gaan en dan is het leemwerk aan de puntkamerkant van dit vakwerk gedaan.

Het is dan nog niet klaar, want er moeten daarna nog wat lagen leemverf op en er moet nog een heel nieuw stuk vakwerk gemaakt worden in de punt boven het bestaande vakwerk. Hier heeft nooit vakwerk gezeten, maar alleen wat schots en scheve planken. Het is de bedoeling om dit stuk vakwerk te maken in de stijl van het vakwerk van de achtergevel, wat wel helemaal tot de nok loopt.

9 oktober 2019 – we denken erover om de puntkamer af te timmeren met sloophout planken. Om te kijken wat het beste staat hebben we 2 planken meegenomen. We hebben de verschillende kanten geschuurd en geïmpregneerd en ze op de balken gezet. Het wordt de lichtste variant, de vroegere onderkant en we gaan nu nog meer planken halen.

Tussen de uiteinden van de vloerbalken van de puntkamer is het nog open en dit zijn behoorlijke tochtgaten en toegangswegen voor vliegend en klimmend ongedierte. Van het meegebrachte OSB hebben we een stuk afgezaagd en tussen de balken vastgezet.

12 oktober 2019 – een paar dagen geleden hadden we een paar geïmpregneerde testplanken op de balken van de puntkamer gezet. Het kleurverschil was aanvankelijk behoorlijk groot (linker foto), maar nu de impregneerolie opgedroogd was, was het minder (rechter foto), maar onze keuze blijft hetzelfde.